Flossen tegen een infarct

Door chronische ontstekingen in de mond loop je meer risico op hart- en vaatziekten. Maar hoe zit dat precies? Onderzoekers van het AMC en het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA) zagen dat een bepaald eiwit, PAI-1, in grotere hoeveelheden aanwezig is bij patiënten met ernstige parodontitis, een chronische infectie van het tandvlees en het onderliggende bot. Het eiwit regelt de afbraak van bloedstolsels.

Laat iemand een paar weken zijn tanden niet poetsen en voilà, het tandvlees is ontstoken. Neemt hij daarna de tandenborstel weer ter hand, dan verdwijnen de klachten als sneeuw voor de zon.

Bij mensen met parodontitis ligt dat een beetje anders. Ten eerste is er meer ontstoken dan alleen het tandvlees: ook het bot en de andere weefsels waarmee tanden en kiezen in de kaak vastzitten zijn geïnfecteerd. De pockets, in verticale zin de ruimte tussen tand en tandvlees, worden dieper en vormen een moeilijk te bereiken broedplaats waar bacteriën zich ongehinderd kunnen vermenigvuldigen. Weefsel raakt beschadigd en trekt zich terug, zodat in het ergste geval tanden los gaan zitten of zelfs uitvallen.
Een goede poetsbeurt of een antibioticakuur halen bovendien niets uit bij vergevorderde parodontitis. Hier moeten mondhygiënist en tandarts aan te pas komen, en soms de tandarts-parodontoloog om het tandvlees te corrigeren zodat ook hardnekkige, diepe pockets verdwijnen. Als de ontstekingen genezen zijn, is de enige manier om de chronische infectie buiten de deur te houden een levenslange, uitstekende mondhygiëne, aldus Bruno Loos, ACTA-hoogleraar Parodontologie, in het bijzonder de immunobiologie van parodontale infecties.
Maar buiten het behoud van tanden en kiezen zijn er meer redenen om de chronische ontstekingen te vermijden. Omvangrijke, langlopende epidemiologische onderzoeken laten duidelijk zien dat parodontitis de kans op hart- en vaatziekten vergroot. ‘Er zijn verbanden gelegd met hartinfarcten, beroertes en de dikte van de vaatwand’, vertelt internist Victor Gerdes, die als onderzoeker verbonden is aan de afdeling Vasculaire Geneeskunde van het AMC en samen met Loos de invloed van parodontitis op de bloedvaten bestudeert. ‘Eind jaren negentig was er nog een grote Amerikaanse studie die de link met hart- en vaatziekten naar de prullenbak wilde verwijzen. Maar de resultaten die daaruit kwamen, bevestigden het verband juist.’

Een meta-analyse uit 2003 (waarin een aantal onderzoeken is samengevat) liet zien dat parodontitis een negentien procent grotere kans oplevert op een hartinfarct. Bij mensen onder de 65 jaar is die kans zelfs 44 procent groter.

Dat komt bovenop het risico dat mensen al lopen vanwege hun leefwijze of erfelijke factoren. Daarnaast bracht een twaalf jaar durende studie bij meer dan veertigduizend mannen aan het licht dat het gemiddelde risico op een beroerte met zestig procent toeneemt als er parodontitis in het spel is.

De druppel
Infarcten en beroertes (hersenbloedingen) ontstaan door stolsels die plotseling een bloedvat afsluiten, waardoor het achterliggende weefsel verstoken raakt van zuurstof. En die stolsels zijn weer het gevolg van atherosclerose. ‘Atherosclerose, het langzaam dichtslibben van de aders, is een proces van enkele decennia. In de laatste fase daarvan ontstaan kleine scheurtjes in de vaatwand, waarbij zich continu stolsels vormen’, legt Gerdes uit.
De mondbacteriën die parodontitis veroorzaken, kunnen in de bloedbaan terechtkomen en zo in die beschadigde vaatwand belanden. Eerdere onderzoeken hebben de microben daar ook aangetoond. Maar hoe veroorzaken ze dan een hartinfarct? Gerdes en Hugo ten Cate (hoogleraar Inwendige geneeskunde, in het bijzonder de intensieve hematologische zorg en de stamceltransplantatie, in Maastricht) hadden daar zo hun gedachten over: als reactie op de bacteriën zouden er veranderingen optreden in het stollingssysteem. Samen met collega’s van het ACTA – de gezamenlijke tandheelkundige opleiding van de UvA en de VU – en het UMC Groningen vergeleken zij het bloed van mensen met ernstige parodontitis met dat van gezonde personen. Vooral het PAI-1 eiwit bleek verhoogd bij de parodontitisgroep.
Gerdes: ‘Dit eiwit is betrokken bij de afbraak van stolsels. Als het in grote hoeveelheden aanwezig is, wordt een bloedstolsel minder snel weggewerkt. Parodontitis lijkt dus de druppel bij mensen met atherosclerose. Normaal gezien zijn er allerlei beschermende processen die in gang worden gezet als er een stolsel optreedt, maar die worden afgeremd door PAI-1. Je kunt dus maar beter geen parodontitis erbij krijgen als je al last hebt van atherosclerose.’ Deze vondst leidde onlangs tot een publicatie in het Journal of Clinical Periodontology.

Diabetici
Ongeveer tien procent van de Nederlandse bevolking kampt met een ernstige vorm van parodontitis. Kijk je alleen naar vijftigplussers, dan zie je nog hogere cijfers: ruim dertig procent lijdt aan een matig tot ernstige vorm. Moeten al deze mensen zich nu zorgen maken?
‘Parodontitis is echt een risicofactor’, zegt Gerdes. ‘Maar hoe zwaar telt die ten opzichte van risicofactoren als roken en een verhoogd cholesterol? Dat is moeilijk te zeggen. Je ziet dat de toestand van de vaatwand verbetert als de parodontitis verdwenen is.’ Collega-onderzoeker Loos vult aan: ‘We zullen onze patiënten echt niet vertellen dat ze een hartinfarct krijgen als ze niets aan hun chronische infecties laten doen. Het zijn degenen met parodontitis die nooit bij een tandarts komen, die misschien een hoger risico lopen.’
Loos verwacht dat diabetici de meeste gezondheidswinst behalen als ze hun parodontitis laten behandelen. Zij lopen vanwege hun ziekte namelijk al meer risico op atherosclerose én op chronische ontstekingen in de mond. Samen met het AMC en het Slotervaartziekenhuis hoopt hij in de toekomst een onderzoek te kunnen starten waarbij dat nader wordt onderzocht.

http://www.amc.nl/web/Zorg/Patient/Zoek-op-specialisme/Cardiothoracale-Chirurgie/In-het-AMC-magazine/Flossen-tegen-een-infarct.htm